‘Amsterdam Sinfonietta voelt nog altijd als mijn eigen vertrouwde club’, bekent Rick Stotijn voorafgaand aan de tournee Lonely Angel. Hoewel het al ruim tien jaar geleden is dat hij afscheid nam als aanvoerder van de bassectie, keerde hij nog verschillende keren terug bij Sinfonietta. Dit keer speelt hij op drie verschillende contrabassen, die verschillend zijn gestemd. Een flinke uitdaging, waar Rick zich vol overgave in stort.
De succesvolle Nederlandse contrabassist combineert zijn lespraktijk aan de Robert Schumann Hochschule in Düsseldorf en zijn positie als aanvoerder van de bassectie bij het Mahler Chamber Orchestra en het Lucerne Festival Orchestra met zijn optredens als solist, kamermusicus en gastaanvoerder bij verschillende orkesten en de concerten met zijn eigen ensembles. ‘Gelukkig begint het nieuwe seizoen in Düsseldorf pas op 6 oktober, dan is de tournee met Sinfonietta al volop bezig. De vrije dagen komen precies goed uit: ik kan mijn lessen gewoon geven en we gaan in Düsseldorf vieren dat ik al tien jaar werkzaam ben aan de Robert Schumann Hochschule. Het wordt een bijzonder jaar, want omdat mijn vrouw is aangenomen in het Concertgebouworkest, wonen we momenteel niet meer in Düsseldorf, maar in Bussum. Onze kinderen zitten daar nu ook op school. Het maakt mijn reisschema nog iets complexer, maar het voelt goed om meer in Nederland te zijn, wat dichter bij mijn familie. We zien het als een proefjaar, en als het niet bevalt, gaan we terug.’
Dark with excessive bright
‘Toen Sinfonietta me uitnodigde voor het programma Lonely Angel, met onder andere het contrabasconcert Dark with Excessive Bright van de Amerikaanse componiste Missy Mazzoli, was ik meteen razend enthousiast. Ik heb dit concert al met verschillende orkesten uitgevoerd, en elke keer ontdek ik weer nieuwe dingen. Vooral het contrast tussen de vele donkere passages en de lyrische melodieën vind ik mooi, en de orkestpartijen zijn ook interessant. Het stuk eindigt bijvoorbeeld met een prachtig duo tussen de solist en de contrabassist uit het orkest. Mazzoli heeft zich niet alleen laten inspireren door muziek uit de renaissance en de barok, maar ook door rockmuziek. En ze maakt uitstapjes naar new age-muziek. Niet voor niets is deze componiste momenteel heel populair en worden haar composities regelmatig uitgevoerd. Wat ik persoonlijk heel gaaf vind, is dat Dark with Excessive Bright het eerste contrabasconcert ooit is dat op verzoek is omgewerkt tot een vioolconcert – door Mazzoli zelf. De omgekeerde wereld!’, zegt Rick lachend, die zelf altijd op zoek is naar nieuw repertoire voor de contrabas en die vaak arrangementen voor contrabas speelt van soloconcerten die oorspronkelijk voor andere instrumenten zijn geschreven.
Rick vindt Mazzoli’s titelverklaring doeltreffend. ‘De donkere, maar tegelijkertijd lyrische klank van de contrabas deed Mazzoli denken aan een uitdrukking uit het epische gedicht Paradise Lost van de blinde dichter John Milton.’ In Mazzoli’s eigen woorden: “Dark with excessive bright (letterlijk: donker door overdadige helderheid) is een surrealistische en suggestieve beschrijving van God, geschreven door een blinde man. Ik hou van de onmogelijkheid van die frase, en vond het een vreemd nauwkeurige manier om het donkere maar hartverscheurende geluid van de contrabas zelf te beschrijven”.
‘Mazzoli had een speciale contrabas in gedachten’, vervolgt Rick, ‘namelijk het instrument waar Maxime Bibeau op speelt, de aanvoerder van het Australian Chamber Orchestra voor wie Mazzoli het contrabasconcert heeft geschreven. Maxime speelt op een prachtig instrument van Gasparo da Salò uit 1580, een enorm donkere boomstam met een fenomenale klank. Ik heb er ook een paar keer op gespeeld. Als je de lage a-snaar aanstrijkt (de een na laagste snaar van de contrabas), dan lijkt het wel of je een aardbeving in gang zet! Mazzoli heeft de stemming daarop aangepast. Voor Dark with Excessive Bright moet je de contrabas namelijk anders stemmen dan gebruikelijk: de laagste snaar een toon lager, en de hoogte snaar een toon hoger. Die mooie donkere a-snaar komt dan extra goed uit. Ik speel natuurlijk op een ander instrument dan Maxime, maar ik gebruik wel die bijzondere stemming. Dat is flink opletten geblazen, vooral omdat ik binnen dit programma meerdere keren van instrument en stemming wissel.’
Driedubbele uitdaging
Want die bijzondere stemming in het contrabasconcert is slechts één van de vele uitdagingen voor Rick Stotijn. Hij speelt niet alleen de solopartij van Mazzoli, maar ook een aria en een dubbelconcert van Vivaldi samen met cellist Tim Posner én hij speelt mee in het orkest in de andere stukken die op het programma staan. ‘Ik neem in totaal drie contrabassen mee die alle drie verschillend gestemd zijn. Dat is niet alleen een interessant gegeven voor mijzelf, de drie instrumenten spelen ook een theatrale rol in het concert, ze staan opvallend uitgestald op het podium. De arrangementen van Vivaldi zijn van Marijn van Prooijen, twee prachtige stukken die ik eerder heb opgenomen met Camerata RCO voor het album Doppio espressivo. Het dubbelconcert is oorspronkelijk voor twee cello’s. Omdat ik flink de hoogte in moet met de contrabaspartij, speel ik dit stuk op een iets hoger gestemde contrabas, dan hoef ik niet steeds in duimpositie te spelen. Dankzij die hoge stemming kan ik in lagere posities spelen, terwijl de toonhoogte hetzelfde blijft. De resonantie van de contrabas komt dan beter uit. Bij ons klinkt dit swingende stuk van Vivaldi dus niet als een duet voor twee tenoren, maar eerder als rockmuziek voor tenor en bas’, zo grapt Rick.
De lichtheid van Vivaldi’s muziek staat in nauw contrast met het donkere contrabasconcert van Mazzoli, dat verwijst naar de zondeval van de mens zoals beschreven in Miltons Paradise Lost. ‘Een thema waar ik de laatste tijd veel mee bezig ben. Er gebeuren momenteel zoveel gruwelijke dingen in de wereld, het lijkt wel alsof het niet gekker kan. Ik heb een sterke wens om de zorgen daarover uit te drukken in mijn muziek. Dat doen we nu met het programma Lonely Angel, en daarnaast heb ik met mijn ensemble ORBI het programma The Age of Greed opgenomen (voor een album dat volgend jaar verschijnt), waarmee we refereren aan één van de zeven hoofdzonden van de mens.’
Alsof de uitdaging nog niet groot genoeg is, speelt Rick Stotijn de overige stukken van het programma Lonely Angel mee in het orkest. ‘We spelen onder andere de Tweede symfonie van Honegger, die bevat een waanzinnige contrabaspartij. Gelukkig deel ik het podium met mijn vrienden van Amsterdam Sinfonietta, want dit wordt voor mij denk ik het zwaarste programma dat ik ooit heb gespeeld!’
Noortje Zanen
