De barokwereld op z'n kop

Eind november debuteert de Chinese vioolvirtuoos Ning Feng bij Amsterdam Sinfonietta in Il Vitalino Raddoppiato van Hans Werner Henze. Het werk is een bijzonder concert voor viool en orkest dat gebaseerd is op de beroemde Chaconne van Tomaso Vitali.

Wenneke Savenije | Foto: Felix Broede


Volgens de Chinese violist Ning Feng die tegenwoordig in Berlijn woont, is alles in de muziek ‘een kwestie van balans’. Dat blijkt allereerst uit zijn uitzonderlijk mooie vioolspel, waarin vlekkeloze virtuositeit hand in hand gaat met betoverende muzikaliteit. In de lyrische uitvoeringen van Ning Feng, die over de hele wereld soloconcerten speelt en daarnaast primarius is van zijn Dragon String Quartet, kan het gepassioneerd stormen en donderen, maar ook zijdezacht fluisteren en zingen in alle kleuren van de regenboog. Maar Ning Feng verliest nooit het overzicht en brengt alle elementen met elkaar in evenwicht.


Balans

‘Ik heb veel te danken aan mijn eerste vioolleraar, die me wegstuurde omdat ik volgens hem een te korte pink had’, lacht Ning Feng, die op zijn vierde begon met vioolspelen. ‘Mijn vader was een groot liefhebber van muziek en van de viool. Hij wilde graag dat ik viool leerde spelen, omdat ik dan later een leuke hobby zou hebben naast mijn gewone werk. Door de Culturele Revolutie in China had hijzelf nooit de kans gekregen om viool te leren spelen, dus in zekere zin moest ik zijn droom waarmaken. Hij vond na zes maanden een nieuwe leraar voor me, de bekende vioolpedagoog Hu Weimin van het Sichuan Conservatorium, die mijn pink totaal geen probleem vond. Volgens mij had hij de juiste mentaliteit, want er bestaat niet zoiets als de ideale hand voor een violist. Elke hand is immers anders gebouwd.


Hu Weimin werd mijn ware leraar, tot ik naar Duitsland vertrok om bij Antje Weithaas te studeren en later naar Londen om mijn studie af te ronden bij Hu Kun aan de Royal Academy of Music. Mijn ouders hebben me van het begin af aan gestimuleerd te studeren en mijn tijd zo goed mogelijk te benutten. Maar het maakte ze niet uit of ik de beste was op school en ik hoefde ook geen concoursen te winnen. Ik werd wel gepushed, maar op een milde manier. En dat was mijn geluk, want daardoor ging ik uit mezelf van muziek houden.’


Kruisbestuiving

Liefde voor de muziek is nog altijd de toverstaf waarmee Ning Feng zijn activiteiten als solist, kamermusicus en leraar met elkaar in balans weet te brengen. ‘Die liefde omvat bijna het hele leven, want muziek verklankt een enorme rijkdom aan gevoelens. Klassieke muziek gaat niet alleen over vrolijke dingen, maar ook over hele droevige en alles daartussenin. Denk maar aan Sjostakovitsj: zijn muziek is een en al lijden, maar zó goed geschreven dat het je diep raakt. Mensen raken en ontroeren, daar gaat het voor mij over in de muziek.’


Lesgeven helpt de violist een betere solist en kamermusicus te zijn. ‘Ik doceer aan de conservatoria van Berlijn en Beijing en leer daar nog steeds heel veel van. Als ik een leerling probeer te overtuigen dat hij of zij een stuk op mijn manier zou moeten spelen, moet ik eerst analyseren waarom ik het zelf zo interpreteer. In plaats van dingen op de automatische piloot voor te spelen, moet ik eerst voor mezelf verhelderen wat ik technisch en muzikaal nu eigenlijk precies doe om de muziek goed over te kunnen dragen. Lesgeven verruimt mijn horizon en mijn bewustzijn van waar ik mee bezig ben als ik vioolspeel, muziek maak en de schoonheid daarvan probeer over te brengen.’


‘Mensen raken en ontroeren, daar gaat het voor mij over in de muziek.’

Vanuit hetzelfde verlangen om diep en evenwichtig door te dringen tot de essentie van het musiceren, gelooft Ning Feng in een zo breed mogelijk repertoire: ‘Het is goed om niet alleen concerten te spelen, maar ook veel kamermuziek. Daardoor krijg je meer inzicht in de stukken die je speelt, het is een kwestie van muzikale kruisbestuiving. Voor mij is het ook belangrijk om een veelzijdig repertoire te hebben door alle eeuwen en stijlen heen. Daarom speel ik niet alleen de grote vioolconcerten van Beethoven, Brahms, Tsjaikovski, Paganini, Elgar en Sjostakovitsj, to name a few, maar ook de vioolconcerten van Bach en Vivaldi.’


Bach

Ning Feng houdt van barokmuziek en speelt regelmatig werken als de Sonates van Locatelli, de Fantasieën voor viool solo van Telemann of de Vier Jaargetijden van Vivaldi. ‘Ik probeer die stukken, zoals elke zichzelf respecterende musicus, zoveel mogelijk in stijl te spelen. Maar dat doe ik niet in een lagere stemming, of op een barokviool met een barokstok. Ik heb een absoluut gehoor en ben van het begin af aan getraind in de gangbare A van 440 Hz, dus ik raak in de war als die A ineens lager moet zijn. Maar in mijn interpretaties van oude muziek respecteer ik zoveel mogelijk wat de barokspecialisten hebben ontdekt, vooral op het gebied van vibrato, frasering en articulatie. En omdat we de tijd niet drie eeuwen terug kunnen zetten, voeg ik er per definitie ook iets persoonlijks aan toe. Ik wil muziek maken vanuit mijn hart, of het nu om oude of moderne muziek gaat. Daar klinkt ook altijd iets van het heden in door.’


De 6 Sonates & Partita’s voor soloviool van Bach, die Ning Feng in 2018 heeft opgenomen voor Channel Classics, zijn voor hem De Bijbel. Een recensent van Gramophone omschreef de fascinerend mooie opname als ’ unlike anyone else’s … it’s the illusion of a freewheeling conversation, projected from within, that held me captive.’ Voor Ning Feng raakt dat de kern, want hij probeert altijd een innerlijke dialoog aan te gaan met de muziek. En dat al helemaal als het de muziek van zijn grote idool betreft. ‘Bach is de indrukwekkendste componist die ooit heeft bestaan. Alle muziek die hij schreef heeft een religieuze dimensie. Hij richtte zich met zijn muziek tot God en dat hoor je aan iedere noot die hij heeft gecomponeerd. Of hij nu voor klavier, viool, cello of koor en orkest schreef, in elk genre is Bach voor mij de grootste.’


Il Vitalino Raddoppiato

Onder de grote violisten heeft Ning Feng de meeste bewondering voor Jascha Heifetz (‘Die ongelooflijke mooie toon, die herken je uit duizenden!’) en Igor Oistrach (‘Wat mij betreft de meest warme en menselijke onder de vioolvirtuozen.’). Allebei hebben ze schitterende opnames gemaakt van het stuk waarop Hans Werner Henze zijn Vioolconcert nr. 2, getiteld Il Vitalino Raddoppiato, heeft gebaseerd: de Chaconne van Tomaso Antonio Vitali, een stuk voor viool en basso continuo, dat evengoed een muzikale ‘hoax’ zou kunnen zijn. Want het aan de barokcomponist Vitali toegeschreven werk maakt o.a. door zijn vele toonsoortwisselingen een romantische indruk en het originele manuscript is nooit gevonden.


Violist en componist Ferdinand David, die goed bevriend was met Mendelssohn, publiceerde de Chaconne samen met andere, wel geautoriseerde werken van Vitali voor het eerst in 1867 in zijn bundel Die hohe Schule des Violinspiels. Het zou goed kunnen dat David zelf de Chaconne geschreven heeft ‘in stijl’ van de Italiaanse Vitali, zoals de legendarische violist Fritz Kreisler dat later zou doen met o.a. het Preludium und Allegro van Pugnani. Dat werk bleek uiteindelijk van Kreisler zelf te zijn.


Ning Feng, die binnenkort voor het eerst met Amsterdam Sinfonietta optreedt, verheugt zich enorm op de uitvoering van Henze’s uit 1977 stammende Il Vitalino Raddoppiato – met de ondertitel ‘Ciacona per violino concertante ed orchestra da camera’. Niet in de laatste plaats omdat deze muziek het heden en het verleden bij elkaar brengt. ‘Henze’s werk is opgebouwd als een serie variaties gebaseerd op Vitali’s Chaconne, waarbij de componist steeds in zijn eigen muzikale termen antwoord geeft op acht maten Vitali. Henze zelf stelde zich bij het schrijven voor dat hij met Vitali in een bar zat. Beide heren raken in gesprek en naarmate de drank rijkelijker begint te vloeien, krijgen ze steeds meer ruzie. Het draait uit op een hevig gevecht, dat Henze volgens hemzelf wint.


‘Veel componisten hebben variaties op een thema geschreven, maar in Il Vitalino Raddoppiato gebeurt iets wezenlijk anders. Het gaat Henze niet om steeds weer een nieuwe variant op hetzelfde thema, maar echt om een gesprek tussen twee componisten, die steeds heftiger op elkaar reageren totdat Henze het helemaal overneemt. Dat maakt deze muziek heel spannend. De dialogen tussen Henze en Vitali worden almaar intenser, totdat de viool explodeert in een krankzinnige cadens. Aan het einde van het concert heeft Henze zijn ‘gesprekspartner’ Vitali volledig opgeslokt.’


29 & 30 november: Il Vitalino Raddoppiato door Ning Feng

Deel deze pagina
 

Amsterdam Sinfonietta maakt gebruik van Cookies ter verbetering van onze website. Maakt u verder gebruik van onze website dan gaat u hiermee akkoord.
Meer informatie

Ok